Afolog

Kripto Para Nasıl Para Oluyor?

Kripto Paraları anlamanız için gerekli bilgilerin özet olarak verildiği bu yazıyı okumanızı öneririm.

Kripto Paraların para olmasını sağlayan şey blockchain teknolojisidir.

Blokchain (Blok Zinciri) teknolojisi dağıtık yani merkezi olmayan dışarıdan müdahale ile değiştirilemeyen muhasebe defteridir diyebiliriz. Bu defter, kısaca hangi cüzdanın ne kadar kripto varlığı olduğunun kaydını tutmaya yarar.

Block Zincirinin varlığına ise Coin denir.

Block Chain’nin kayıtlarını gerçekleştiren protokole ise yani Network denir. Bu network o kripto paranın gönderim hızını ve anlık yapılabilecek işlem kapasitesini belirleyen şeydir. Bu ağın varlığı blockchain’nin hem merkeziyetsiz olmasını sağlar hemde sürekliliğini.

Coin o blok zincirinde önceden ne kadar üretileceği veyahut nasıl üretilebileceği belirli kriterlere bağlanmış varlıklardır.

Üretilmesi için bilinen kriterler ise Madencilik (Mining) ve Staking (Proof of Stake)‘dir. (Ağdaki transfer veya bazı işlemlerin onaylanması için donanım gücü yönteminin (Madencilik) veya o ağın Coin’nini kilitleme (Staking) Proof of Stake yönteminin kullanılmasıdır.

Madencilik yapanlar ağdaki işlemlerin onaylanması için günümüzde ekran kartılarının işlem güçlerini ağa tahsis ederek blok zincirinin kendilerine ödül olarak coin vermesini sağlamaktadırlar.

Staking temelli blok zincirlerinde ise önceden ücretsiz bu varlıkların dağıtılması veya ağı geliştiren ekibin başka bir kripto varlık yada gerçek para ile bu varlıkların ön satışını yapması sonucunda Coin varlıkları dağıtılır. Bu ağda Coin’i üretebilmek için gene varlık kilitlemeleri stake etmeleri gerekmektedir. Bu sayede varlıkları ile katılımcı olanlar kazanç elde ederken aynı zamanda ağdaki işlemlerin doğruluğuna da katkı sağlamış olurlar.

Ağın yapısında Staking olsun Mining olsun yapılan transferlerin ağ ücretleri vardır. Bu ücretlerde Blockchain ağında Staking veya Minig yapan kişilere pay edilir.

Her Coin yani kripto paranın blok zinciri farklıdır.

Etheryum için farklı Bitcoin için farklı, Bnb için farklıdır. vb.

Blok zincirinin dijital varlığına coin denilmektedir. Coin denilen şeyin blok zinciri vardır.

Bir Coin’in ağında diğer dijital varlıklarda üretilebilmektedir. Bu varlıklara token denilmektedir. Yani kendi varlığını bir coinin ağına blok zincirine borçlu olan varlıklara token denilir.
Token’ların transferinde de aynı şekilde ağ ücretleri gene o ağın coini ile ödenmektedir.

Bu sebeple bir ağı kullanırken ilk önce o ağ cüzdanını oluşturduktan sonra o ağın Coini olan varlığı kullanacağınız cüzdana bir miktarda olsa göndermeniz lazım en azından 5 10 ağ hareketinin ücretini karşılayacak kadar o cüzdana göndermeniz gerekir.

Block Zincirinin blok zinciri olmasını sağlayan diğer bir olguda Cüzdandır.

Her block zincirinin anlık yoğunluklara göre ağ ücreti farklılık göstermektedir. Etherium ve benzeri ağların Ağ ücretine gas fee, işlem için verilen gas miktarına gas limit, gas limit başına verilen ücrete ise gwei denilmektedir. İşlemlerin cinsine göre gas limit farklılık gösterir o yüzden bizim ağ ücreti için genelde gwei’yi değiştirmemiz gereklidir. Gas Limit x Gwei dediğinizde ödenecek ağ ücreti gene gwei birimi olarak ortaya çıkar. 1 gwei etherium için 0.000000001 eth’ye eşittir. Gas Limiti ödemeyi göze aldığınız gaz miktarıdır. Ağ ne kadarına ihtiyaç duyarsa o kadarını çeker. Çekilen miktarında Gwei ile çarpılması ile ortaya ödediğiniz ücret orataya çıkar. Ancak Gas Limit’in temel miktarları vardır bunun altına düşerseniz işleme hem ücret ödersiniz hem de işleminiz gerçekleşmez.

Blokzincirinin Anlık gwei ücretleri hakkında bilgi almak için o ağın scan veya explorer adresine girip Gas Station – Gas Tracker (Gas İstasyonu) fiyatlarını kontrol etmeniz gerekebilir.

Google’a bir Coin’in adını yazıp sonuna Scan kelimesini eklerseniz genelde o Coin’nin tarayıcı sayfasına girebilirsiniz. Kendi cüzdan adresinizi o ağda aratırsanız kripto varlıklarınızın cüzdandaki gibi listesini görebilirsiniz. Aynı Şekilde Coin adı gas tracker yazarsanız anlık verilmesi gereken gwei ücretlerinide görebileceğiniz Gas Tracker sayfalarına ulaşabilirsiniz.

Blok Zincirinde yapılan işlemler için (Yani para göndermek ve almak vb.) ağ ücretleri gene o ağın coini ile ödenmektedir. (Bu sebeple kullanım halinde olduğunuz cüzdanlarda her zaman o ağın coininden bir miktar bulundurmanız gereklidir. Cüzdanı boşaltmak istediğinizde ilk önce Tokenları gönderir en son coininizi çekersiniz. Çünkü ilk başta Coini gönderirseniz diğer gönderim veya swap işlemleri için harcayabileceğiniz Coin cüzdanda olmazsa işlemleri yapamazsınız.)

Cüzdanın hem alıcı adresi hemde cüzdandaki varlığı başka bir cüzdana göndermenizi sağlayan Şifresi (Seed) vardır. Blok Zincirinin teknolojisine göre bu şifreler değişik yapılarda bulunabilmektedir. Kelime öbeği, karmaşık kod, veyahut json dosyalarında saklanan özel anahtarlar.

Her ağın kendine ait cüzdan uygulaması da farklılık gösterebilir. Tarayıcı (Browser) Tabanlı (Örn: Chrome Eklentisi), Mobil Uygulama (Trust Wallet(Çoklu Cüzdandır)), Bilgisayar Programı şeklinde.

Cüzdan uygulamaları üzerinden bir cüzdan oluşturduğunuzda size şifrenizi ve cüzdan adresinizi verecektir. Her ağda bu adresler ve şifre yapıları farklılık gösterebilir.

Cüzdan bir kez oluşturduktan sonra silinemez. Oluşturup içerisine varlık gönderdikten sonra uygulamasını silseniz bile varlık o cüzdanda durmaya devam eder.

Başka bir yerden şifreniz ile uygulama üzerinden cüzdanınızı şifreniz ile tekrar açıp içerisindeki varlığı borsaya veya başka cüzdana aktarabilirsiniz.

Cüzdan oluşturduktan sonra bu cüzdana farklı yöntemler ile varlık alabilirsiniz. Farming, Mining, Ön Satış (Presale), Özel Dağıtım, Faucet (Musluk), Borsa Takas sonrasında cüzdana gönderme ile.

Borsa Cüzdanında duran paranız her zaman borsanın eline bırakılmış varlıktır. Cüzdana çekmezseniz borsa kapandığında Kripto varlığınızda sizin kontrolünüzden çıkabilir.

Blok Zincirleri cüzdan hareketlerini takip eden yani transferlerin kayıtları sonucu ile cüzdan bakiye hesabını tutan ve günümüzde ise daha spesifik hale gelmiş işte Smart Contract (Akıllı Sözleşmeler) olsun, Token basma özellikleri eklenmiş, alım satımda komisyonlu komisyonsuz tokenların basımı, NFT gibi varlıkları da kapsayan daha özgür bir değer deposu haline gelmiştir. Bunlara birde kayıtların merkeziyetsiz olarak dünya üzerindeki bilgisayarların hepsine dağıtıldığını düşünürsek ciddi bir şekilde takas ve dijital varlık yöntemi haline geldiğini anlayabiliriz.

Toparlayacak olursak kripto para birimlerinin fiyatını belirleyen şey o coin veya token’nın basıldığı miktar karşısında ne kadar hacim olduğu ile alakalıdır. O sebeple bir kripto varlık eğer kısıtlı sayıda veya az sayıda arzı var ve kullanan kişi sayısı artıyorsa değeride artacaktır.  İtibari para dediğimiz Devletlerin bastığı kağıt paraların karşısında arzı, miktarı veya üretimi belirli kriterlere sahip değiştirilemez kripto varlıklar var. Bu varlıklar insanlar arasında ödeme aracı olarak kullanılmaya başlanmış ve halen kullanılmakta. Bu varlıkları borsalarda oluşan hacimler ile isterseniz itibari paraya çevirebilmektesiniz. Aynı şekilde elinizdeki paraları kripto varlıklara döndürebilmektesiniz. Bir kripto varlığı miktarı ne olursa olsun tekbir cüzdanda veya birden çok cüzdana pay edebilmektesiniz. Ancak unutmayın kripto paradan itibari paraya dönerken karşılığında al sat tahtasında ne kadar bir alım satım teklifi var kontrol edin en azından limit emrini kullanın.

Sonuç olarak Cüzdana giren varlığı cüzdan şifresi elinde yoksa kimse ele geçiremiyor. (Sende dahil.)  Artı cüzdanların kime ait olduğu da tam olarak kestirilememektedir.Böyle bir araç söz konusu ve insanlar bu aracın bir değerinin olduğunu kendi payına düştüğü kadar anlamaya başladı veya anladı. İşte kripto paralarının değerini ortaya koyan şey bu.
Her ticareti yapılan malın fiyat dalgalanması söz konusudur. O sebeple kripto paralar daha çooook insanı zengin daha çoook insanı beş parasız bırakacaktır.

Artı şimdilerde Metaverse denilen kavram ile merkeziyetsiz dünyalar oluşturulup bu dünyalara Vr gözlükler ile katılabilir oralarda kripto varlıklarınızı harcayabilir veya gene farklı kripto varlıkları kazanmak için işler yapabilir dijital araç ev arsa vb şeylere sahip olabilirsiniz.

Metaverse ile ileride miras bırakabileceğiniz kripto toplaklarınız şu anda oluşmaya başladı bile. Tabi gene bu arsaların değeri gene insanların kullanım eğilimi ile alakalıdır.
Herneyse konuyu daha fazla uzatmadan burada bitirmeyi uygun görüyorum.

Kategoriler
Ana Sayfa